Otorizasyon, kartla ödemede kartı veren bankanın “bu ödeme yapılabilir” onayıdır: kartın geçerliliği, limit ya da bakiye ve güvenlik kuralları saniyeler içinde kontrol edilir. Onay, paranın çekildiği anlamına gelmez; harcama sonradan kesinleşir. Hastanede ve sağlık sigortasında ise aynı kelime, masrafın sigortaca karşılanacağına dair ön onay demektir.
“Otorizasyon” ifadesini nerede gördünüz?
Seçin; sizin durumunuz için kısa cevabı görün.
Kartınızla yapılan bir ödemeye bankanız onay vermiş demektir. Tam olarak hangisini gördünüz?
Para çekildi mi? Tam olarak değil. Tutar kart limitinizden (banka kartında hesabınızdan) ayrıldı, ama harcama henüz kesinleşmedi; işyeri işlemi bankaya gönderince ekstrenize ya da hesap hareketinize geçer. Ödemeden vazgeçildiyse iptali ya da iadeyi işyeri yapar ve ayrılan tutar limitinize geri döner. Ne kadar süreceği kartınızı veren bankaya bağlıdır; bankanızın müşteri hizmetlerine sorun.
Ön otorizasyon, son tutar belli olmadan alınan onaydır. Otel girişte, araç kiralama firması teslimde, bazı akaryakıt istasyonları da pompada kartınız için belli bir tutara onay alır; bu tutar harcanmaz, yalnızca ayrılır. İşyeri iş bitince asıl tutarı tahsil eder, fazlası serbest kalır; hiçbir şey çekmezse ya da işlemi iptal ederse ayrılan tutar belli bir süre sonra kendiliğinden kalkar. Bu süre ve blokeyi erken kaldırtmak için: ön provizyon ne zaman kalkar?
Bu, bankanın verdiği onayın kartınızdaki sonucudur: onaylanmış ama henüz kesinleşmemiş bir harcama. Ne zaman düşeceği, açık provizyonun limitinizi nasıl etkilediği ve iptal edilen işlemde ne olacağı ayrı yazımızda: provizyondaki işlem ne zaman düşer?
Harcamayı siz yapmadıysanız beklemeyin: kartınızı veren bankanın müşteri hizmetlerini arayın, kartı kullanıma kapattırın ve işleme itiraz edin. Onay verilmiş olması işlemi sizin yaptığınızı göstermez; kart bilgileriniz başkasının eline geçmiş olabilir. İşlemi iptal etme ve itirazı yürütme yetkisi kartınızı veren bankadadır.
Ekranda onay ya da otorizasyon kodu görüyorsanız banka ödemeyi onaylamıştır; kodu, iade ve itirazda referans olsun diye işlemle birlikte saklayın. İşinizde son tutar sonradan mı belli oluyor?
Girişte ön otorizasyon alıp çıkışta gerçek tutarı çekmek, minibar gibi ek harcamaları ve erken çıkışları tek işlemde kapatır; sonradan iade uğraşı azalır.
Teslimde depozito tutarına ön otorizasyon alırsınız; iadede hasar ya da ek ücret varsa yalnız o kısmı çeker, sorun yoksa iptal edersiniz; tutar ekstreye hiç geçmez.
Kaporayı peşin çekmek yerine ön otorizasyonla ayırabilir ya da peşin tahsil edip iptalde iade edebilirsiniz; hangisinin uygun olduğu iptal koşullarınıza ve ayırma süresine bağlıdır.
Tutar baştan belliyse normal satış işlemi yeterlidir; ön otorizasyona ihtiyacınız yoktur.
Ön otorizasyon ve kapama (son provizyon) her terminalde açık gelmez; ihtiyacınız varsa ön görüşmede belirtin, terminalinize tanımlanıp tanımlanamayacağı orada netleşir.
Yanıtta şu alanlara bakın:
- Yanıt kodu: bankanın kararıdır; çoğu altyapıda “00” onay demektir, diğer kodlar ret nedenini söyler. Anlamları: POS hata kodları.
- Onay (otorizasyon) kodu: yalnız onaylanan işlemde döner; iade, iptal ve itiraz için işlem numarasıyla birlikte saklayın.
- İşlem tipi: satış mı (onay ve tahsilat birlikte), ön otorizasyon mu (yalnız ayırma) gönderdiniz? Ön otorizasyonda tutarı çekmek için ayrıca kapama isteği gerekir; gönderilmezse para hesabınıza geçmez.
- Zaman aşımı: yanıt gelmediyse aynı isteği hemen yeniden göndermeyin; önce işlemin durumunu sorgulayın, çift çekim olmasın.
Sağlık sigortasında otorizasyon, kartla ödemeden farklı bir şeydir: hastanenin, muayene ya da tedavi masrafını sigorta şirketinizin karşılayıp karşılamayacağını sorup aldığı ön onaydır. Onay verilirse masraf poliçeniz kapsamında sigortaca karşılanır; verilmezse işlem kapsam dışı sayılır ve ücreti siz ödersiniz.
Ret nedeni ve sonradan geri ödeme isteyip isteyemeyeceğiniz poliçenize bağlıdır; bunu sigorta şirketinize sorun. Kasko ve trafik sigortasında da kelime genellikle sigorta şirketinin masraf ya da onarım için verdiği onayı anlatır; kendi dosyanızın durumunu sigorta şirketinize sorun.
Kredi kartıyla bir ödeme yaptığınızda, arka planda saniyeler içinde birden fazla kontrol gerçekleşir. Kartınız geçerli mi, limitiniz yeterli mi, güvenlik kurallarına uyuyor mu? Bu soruların tamamı yanıtlandıktan sonra ödemeniz onaylanır ya da reddedilir. İşte bu doğrulama ve yetkilendirme sürecinin adı otorizasyondur.
Otorizasyon kavramı, ödeme altyapısının en temel süreçlerinden biridir ve her kart işleminde mutlaka gerçekleşir. Bu yazıda otorizasyonun ne olduğunu, nasıl çalıştığını, provizyon ile farkını, otorizasyon kodlarının ne anlama geldiğini ve otorizasyon hatalarında ne yapılması gerektiğini detaylıca ele alacağız.
Otorizasyon Nedir?
- Otorizasyon
-
Kart ile yapılan bir ödeme işleminde bankanın kartı ve işlemi doğrulayarak yetkilendirmesi sürecidir. Banka, kartın geçerliliğini, limit/bakiye durumunu ve güvenlik kurallarını kontrol ederek işleme izin verir veya reddeder.
Otorizasyon kelimesi İngilizce "authorization" (yetkilendirme) sözcüğünden gelmektedir. Ödeme dünyasında otorizasyon, kart çıkaran bankanın (issuer bank) bir ödeme işlemini inceleyerek yetkilendirmesi anlamına gelir. Bu süreçte banka, kartın aktif ve geçerli olup olmadığını, kart sahibinin yeterli limit veya bakiyeye sahip olup olmadığını, işlemin güvenlik kurallarına uyup uymadığını ve kartın bloke veya kısıtlı durumda olup olmadığını kontrol eder.
Tüm bu kontroller başarıyla tamamlandığında banka, işleme yetkilendirme verir ve bir otorizasyon kodu üretir. Bu kod, işlemin yetkilendirildiğinin kanıtıdır. Otorizasyon başarısız olursa, banka bir hata kodu döner ve ödeme gerçekleşmez.
Otorizasyon, ödeme sürecinin ilk ve en kritik adımıdır. Başarılı bir otorizasyon olmadan bir sonraki adım olan provizyon gerçekleştirilemez ve ödeme tamamlanamaz.
Otorizasyon Nasıl Çalışır?
Kısaca: işyeri ödeme bilgisini kart ağı üzerinden kartı veren bankaya iletir, banka kontrol eder ve onay ya da ret yanıtı döner; hepsi genellikle birkaç saniye sürer. Adımlar:
- Kart bilgisi gönderilir: Müşteri, kart numarası, son kullanma tarihi ve CVV güvenlik kodu bilgilerini ödeme formuna girer. Bu bilgiler şifreli bir şekilde ödeme altyapısına (payment gateway) iletilir.
- Banka kart geçerliliğini kontrol eder: Ödeme altyapısı, bilgileri kart ağı (Visa, Mastercard, Troy vb.) üzerinden kartı çıkaran bankaya iletir. Banka, kartın aktif olup olmadığını, son kullanma tarihinin geçip geçmediğini ve kartın bloke durumunda olup olmadığını kontrol eder.
- Limit ve bakiye kontrolü yapılır: Banka, kart sahibinin mevcut limit veya bakiyesinin işlem tutarını karşılayıp karşılamadığını doğrular. Taksitli işlemlerde taksit limitinin uygunluğu da kontrol edilir.
- Onay veya red kodu döner: Tüm kontrollerden başarıyla geçen işlem için banka bir otorizasyon onay kodu üretir (genellikle "00" başarılı işlem anlamına gelir). Başarısız işlemler için ise spesifik bir hata kodu döner (yetersiz bakiye, kart bloke, güvenlik hatası vb.).
Bu adımların tamamı, modern ödeme altyapılarında genellikle 2-5 saniye içinde tamamlanır. 3D Secure doğrulaması aktif olduğunda, yukarıdaki adımlara ek olarak müşteriden bankası aracılığıyla kimlik doğrulaması (SMS kodu, mobil uygulama onayı) istenir.
İlgili3D Secure ile Güvenli Ödeme Nasıl Çalışır?Otorizasyon ve Provizyon Farkı
Otorizasyon bankanın verdiği onay kararıdır; provizyon bu kararın kartınızdaki sonucu, yani ayrılan ve kesinleşmeyi bekleyen tutardır. Banka uygulamasında gördüğünüz “provizyondaki işlem” bu ikinci aşamadır.
| Özellik | Otorizasyon | Provizyon |
|---|---|---|
| Tanım | Bankanın kartı ve işlemi doğrulayarak yetkilendirmesi | Yetkilendirilen işlemin onaylanması ve tutarın bloke edilmesi/çekilmesi |
| Aşama | İlk adım (yetkilendirme) | İkinci adım (onaylama) |
| İşlevi | "Bu işlem yapılabilir mi?" sorusuna cevap verir | "İşlem onaylandı, tutar ayrıldı" kararını verir |
| Para hareketi | Tutar limitten ayrılır; para henüz çekilmez | Tutar bloke edilir veya çekilir |
| Üretilen kod | Onay kodu (otorizasyon kodu ya da numarası da denir) | Çoğu zaman aynı onay kodu kullanılır (provizyon kodu da denir) |
Pratikte, standart bir satış işleminde otorizasyon ve provizyon ardışık olarak ve anlık gerçekleştiği için tek bir süreç gibi algılanır. Ancak ön provizyon (pre-authorization) senaryolarında bu iki aşama birbirinden açıkça ayrılır: önce otorizasyon alınır ve tutar bloke edilir, ardından daha sonra son provizyon (capture) ile tutar çekilir.
Kart sahibineProvizyondaki işlem ne zaman düşer? Açık provizyon ve ön provizyon3D Secure doğrulamasının otorizasyon sürecindeki rolünü inceleyin.
Otorizasyon Kodları ve Anlamları
İki farklı kod sık karıştırılır: otorizasyon (onay) kodu, yalnız onaylanan işlemde üretilen ve slipte, dekontta ya da işyeri panelinde görünen genellikle 6 karakterlik referanstır; “otorizasyon numarası” da çoğu zaman bunu anlatır. Yanıt kodu ise bankanın kararını gösteren iki haneli koddur: 00 onay, diğerleri ret nedeni. Otorizasyon merkezi, bankanın kartlı işlemlere onay veren birimidir; POS «bankanızı arayın» yanıtı verdiğinde kastedilen çoğu zaman burasıdır. En yaygın yanıt kodları:
- 00 - Başarılı İşlem: İşlem başarıyla yetkilendirilmiştir. Ödeme tamamlanabilir.
- 05 - İşlem Onaylanmadı: Banka, işlemi onaylamamıştır. Nedeni genellikle güvenlik kısıtlamasıdır.
- 51 - Yetersiz Bakiye: Kart sahibinin bakiyesi veya limiti işlem tutarını karşılamamaktadır.
- 54 - Son Kullanma Tarihi Geçmiş: Kartın son kullanma tarihi dolmuştur.
- 57 - Kart Sahibine İzin Verilmiyor: Kart sahibi, bu tür işlemler için kısıtlanmıştır.
- 91 - Banka Cevap Vermiyor: Kartı çıkaran banka, belirlenen süre içinde yanıt vermemiştir (timeout).
Bu kodlar bankalara göre farklılık gösterebilir ve yüzlerce farklı kod bulunabilir. İşletmenizin ödeme altyapısında karşılaştığınız hata kodlarını doğru yorumlamak, sorunları hızlıca çözmek için önemlidir.
İlgiliPOS Hata Kodları - Tüm Hata Kodlarını ve Çözümlerini İnceleyinOtorizasyon Süresi ve Timeout
Otorizasyon süreci, normal koşullarda 2-5 saniye içinde tamamlanır. Ancak bazı durumlarda bu süre uzayabilir veya yanıt hiç gelmeyebilir. Bu duruma timeout (zaman aşımı) denir.
Timeout Nedenleri
Otorizasyon timeout hatası şu durumlarda oluşabilir:
- Banka sistemi yoğunluğu: Bankanın işlem hacmi çok yüksek olduğunda yanıt süresi uzayabilir.
- Ağ sorunları: Ödeme altyapısı ile banka arasındaki iletişim altyapısında teknik sorunlar yaşanabilir.
- Banka bakım çalışması: Bankanın planlı veya plansız bakım çalışmaları sırasında otorizasyon yanıtı gecikebilir veya gelmeyebilir.
Timeout Durumunda Ne Yapmalı?
Timeout hatası alındığında ödeme altyapısı genellikle işlemi otomatik olarak başarısız sayar. Bu durumda müşterinin kartından herhangi bir tutar çekilmez. İşletme olarak yapılması gereken:
- Müşteriye işlemin tamamlanamadığını bildirmek
- Birkaç dakika bekledikten sonra tekrar denemesini önermek
- Sorun devam ederse farklı bir kart veya ödeme yöntemi denemesini önermek
- Tekrarlayan timeout hatalarında ödeme altyapısı sağlayıcısıyla iletişime geçmek
Timeout hatası aldığınızda, aynı işlemi hemen tekrar denemeden önce önceki işlemin gerçekten başarısız olduğundan emin olun. Nadir de olsa, timeout hatası sonrası bankanın işlemi onaylamış olabileceği durumlar yaşanabilir. Bu tür durumları önlemek için ödeme altyapınızın idempotent (tekrarlayan istekleri engeleyen) yapıda olması önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Otorizasyon hatası ne demek?
Otorizasyon hatası, bankanın kart işlemini yetkilendirmediği anlamına gelir. Bu durumda ödeme gerçekleşmez. Hata nedeni yetersiz bakiye, kart limiti aşımı, kartın bloke edilmiş olması, güvenlik kısıtlaması veya teknik bir sorun olabilir. Müşteri farklı bir kart deneyebilir veya bankasıyla iletişime geçerek sorunu çözebilir.
Otorizasyon süresi ne kadardır?
Otorizasyon süreci genellikle 2-5 saniye içinde tamamlanır. Banka, bu süre içinde kartı ve işlemi doğrulayarak onay veya red kararını döner. Eğer belirli bir süre içinde (genellikle 30-60 saniye) yanıt gelmezse timeout hatası oluşur ve işlem başarısız sayılır.
Otorizasyon reddedilirse ne yapmalıyım?
Otorizasyon reddedildiğinde öncelikle hata kodunu kontrol edin. Yetersiz bakiye ise farklı bir kart deneyebilirsiniz. Kartınız bloke ise bankanızı arayın. Teknik bir hata ise birkaç dakika bekleyip tekrar deneyin. Sorun devam ederse kartı veren bankayla iletişime geçmeniz önerilir.
Offline otorizasyon nedir?
Offline otorizasyon, işlemin bankaya anlık olarak sorulmadan gerçekleştirilmesidir. Genellikle düşük tutarlı işlemlerde ve internet bağlantısının kısıtlı olduğu durumlarda kullanılır. POS terminali, işlemi kaydeder ve bağlantı sağlandığında toplu olarak bankaya iletir. Online sanal POS işlemlerinde offline otorizasyon kullanılmaz.
Otorizasyon ve provizyon aynı şey midir?
Hayır. Otorizasyon, bankanın saniyeler içinde verdiği “bu ödeme yapılabilir” kararıdır. Provizyon ise bu kararla kartta ayrılan tutardır; harcama kesinleşene kadar hesap hareketlerinde bekleyen işlem olarak görünür. Onay olmadan provizyon olmaz.
“Otorizasyon verildi” ne demek, para çekildi mi?
Kartınızı veren banka ödemeye onay vermiş demektir. Tutar limitinizden ya da bakiyenizden ayrılır, ancak işyeri işlemi kesinleştirene kadar ekstrenize geçmez. İşlem iptal edilirse ayrılan tutar limitinize döner; ne zaman döneceğini kartınızın bankası söyler.
Ön otorizasyon nedir?
Otel ve araç kiralama gibi son tutarın sonradan belli olduğu işlerde, işyerinin kartınız için önceden aldığı onaydır; ön provizyon diye de anılır. Tutar çekilmez, yalnızca ayrılır. İşyeri hizmet bitince gerçek tutarı çeker ya da işlemi iptal eder.
Sonuç
Otorizasyon, her kart ödeme işleminin temelini oluşturan yetkilendirme sürecidir. Banka bu aşamada kartın geçerliliğini, bakiye durumunu ve güvenlik kurallarını kontrol ederek işleme izin verir veya reddeder. Başarılı bir otorizasyon olmadan ödemenin bir sonraki adımı olan provizyon gerçekleştirilemez.
Bu yazıda otorizasyonun ne olduğunu, adım adım nasıl çalıştığını, provizyon ile arasındaki farkı, hata kodlarının ne anlama geldiğini ve timeout durumlarında ne yapılması gerektiğini ele aldık. Bu bilgiler, ödeme altyapınızı daha etkin bir şekilde yönetmenize, başarısız işlemleri doğru analiz etmenize ve müşterilerinize sorunsuz bir ödeme deneyimi sunmanıza yardımcı olacaktır.